Διάβρωση των δοντιών σε παιδιά: Αίτια και πρόληψη
Η διάβρωση των δοντιών σε παιδιά είναι προοδευτική απώλεια του σμάλτου από οξέα, χωρίς να ευθύνονται αρχικά βακτήρια. Κι όμως, ένα παιδί που δεν τρώει πολλά γλυκά μπορεί να εμφανίσει φθορά από χυμούς, αναψυκτικά ή παλινδρόμηση. Εδώ θα ξεχωρίσεις τη διάβρωση από την τερηδόνα, θα αναγνωρίσεις τα πρώτα σημάδια και θα μάθεις πώς να μειώσεις τον κίνδυνο.
Τι είναι η διάβρωση και γιατί εμφανίζεται στα παιδιά;
Η διάβρωση είναι χημική διάλυση της αδαμαντίνης — του σκληρού εξωτερικού στρώματος του δοντιού — από ενδογενή ή εξωγενή οξέα. Τα νεογιλά δόντια έχουν λεπτότερο και λιγότερο μεταλλοποιημένο σμάλτο, άρα η φθορά μπορεί να προχωρήσει ευκολότερα. Η διαδικασία δεν ξεκινά από βακτήρια, όπως η τερηδόνα. [E1]
Την προκαλούν εξωγενή οξέα, δηλαδή όξινα ποτά, φρούτα, σάλτσες, καραμέλες και ορισμένα φάρμακα, αλλά και ενδογενή οξέα από γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση (επιστροφή γαστρικού περιεχομένου προς το στόμα) ή συχνούς εμέτους. [E10] Όσο συχνότερα βρέχεται το δόντι με οξύ, τόσο λιγότερο χρόνο έχει το σάλιο να το προστατεύσει.
Η τερηδόνα είναι διαφορετική: τα βακτήρια μετατρέπουν τα σάκχαρα σε οξέα και δημιουργούν εντοπισμένη κοιλότητα. Η διάβρωση απλώνεται συχνότερα σε λείες επιφάνειες, σαν να γυαλίζει και να λεπταίνει το δόντι. Ένα παιδί μπορεί να έχει άριστο βούρτσισμα και παρ’ όλα αυτά να κινδυνεύει, αν πίνει όξινα ροφήματα λίγο-λίγο όλη μέρα.
Ποια αίτια και ποιοι παράγοντες αυξάνουν τον κίνδυνο;
Τα συχνά όξινα ερεθίσματα είναι ο βασικός τροποποιήσιμος κίνδυνος για τη διάβρωση των δοντιών σε παιδιά. Αναψυκτικά, έτοιμοι χυμοί, ενεργειακά ή ισοτονικά ποτά, ξινές καραμέλες, λεμόνι και ξίδι μπορούν να μαλακώνουν επανειλημμένα το σμάλτο, κυρίως όταν καταναλώνονται ανάμεσα στα γεύματα. [E4]
Στην καθημερινή μου πρακτική βλέπω ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο: το παιδί δεν πίνει ένα ποτήρι χυμό μαζί με το φαγητό, αλλά κρατά το μπουκάλι και παίρνει μικρές γουλιές για δύο ή τρεις ώρες. Η συνολική ποσότητα δεν φαίνεται μεγάλη· η συχνότητα όμως κρατά το στόμα όξινο. Κόψε τα «λίγο-λίγο» και κράτησε το όξινο ρόφημα, αν υπάρχει, μαζί με γεύμα.
Μην αγνοήσεις τη νυχτερινή παλινδρόμηση, τους επαναλαμβανόμενους εμέτους ή την ξηροστομία — μειωμένη παραγωγή σάλιου που αφήνει τα δόντια χωρίς φυσική προστασία. Ορισμένα φάρμακα για αλλεργίες ή άσθμα μπορεί να στεγνώνουν το στόμα. Αν παρατηρείς τέτοιο μοτίβο, μίλησε με τον παιδίατρο και τον παιδοδοντίατρο· μην αλλάξεις μόνος σου φάρμακο.
Πώς αναγνωρίζεις τα πρώτα σημάδια;
Τα πρώτα σημάδια μπορεί να είναι ευαισθησία στο κρύο, στο ξινό ή στο γλυκό, πιο κιτρινωπή απόχρωση, λεία και υπερβολικά γυαλιστερή επιφάνεια, λεπτές ή διάφανες άκρες και μικρά βαθουλώματα στους πίσω τραπεζίτες. Η απώλεια αδαμαντίνης μπορεί να αποκαλύψει την οδοντίνη — το πιο κιτρινωπό στρώμα κάτω από το σμάλτο. [E11]
Στο ιατρείο μας οι γονείς συχνά έρχονται επειδή παρατήρησαν «λευκές κηλίδες στα δόντια των παιδιών» ή επειδή το παιδί αποφεύγει παγωμένο νερό. Οι λευκές κηλίδες δεν σημαίνουν πάντα διάβρωση· μπορεί να δείχνουν αρχόμενη απομεταλλοποίηση, δηλαδή απώλεια μετάλλων από το σμάλτο, ή άλλη αναπτυξιακή αλλοίωση. Χρειάζεται εξέταση και όχι διάγνωση από φωτογραφία.
Κατά τον έλεγχο καταγράφω τη θέση, το σχήμα και την έκταση της φθοράς και αποκλείω τερηδόνα, αποτριβή από το βούρτσισμα ή τριβή μεταξύ δοντιών. Ο δείκτης BEWE (κλινική κλίμακα καταγραφής διαβρωτικής φθοράς) βοηθά να συγκρίνουμε την εικόνα σε επόμενες επισκέψεις. [E1] Αν υπάρχει γρήγορη επιδείνωση, πόνος ή σπάσιμο άκρης, κλείσε αξιολόγηση σύντομα.
Πώς να σταματήσω τη διάβρωση δοντιών σε παιδιά;
Για να σταματήσεις την πρόοδο, περιόρισε τη συχνότητα των όξινων τροφών και ποτών, πρόσφερε νερό, ξέπλυνε το στόμα μετά την κατανάλωση και περίμενε περίπου 30–60 λεπτά πριν από το βούρτσισμα. Χρησιμοποίησε μαλακή οδοντόβουρτσα και φθοριούχο οδοντόκρεμα κατάλληλη για την ηλικία και τον κίνδυνο του παιδιού. [E10]
Το άμεσο βούρτσισμα μετά από χυμό ή εμετό είναι συχνό λάθος. Το οξύ έχει προσωρινά μαλακώσει την επιφάνεια, οπότε οι τρίχες μπορεί να απομακρύνουν ευκολότερα υλικό. Ξέπλυνε πρώτα με νερό· μετά περίμενε. Το καλαμάκι μπορεί να μειώσει την επαφή με τα μπροστινά δόντια, αλλά δεν μετατρέπει ένα όξινο ρόφημα σε ασφαλές.
Βούρτσισε δύο φορές την ημέρα. Από το πρώτο δόντι έως τα 3 χρόνια, βάλε ποσότητα οδοντόκρεμας με φθόριο περίπου όσο ένας κόκκος ρυζιού· από 3 έως 6 χρόνια, ποσότητα σαν μικρό μπιζέλι, με επίβλεψη ώστε να μην την καταπίνει. Μετά τα 6 χρόνια, χρησιμοποίησε ποσότητα περίπου 1–2 εκατοστά, εκτός αν ο παιδοδοντίατρος δώσει διαφορετική οδηγία. Το φθόριο ενισχύει την επαναμεταλλοποίηση, δηλαδή την επιστροφή ανόργανων στοιχείων στο σμάλτο. [E10]
Πρόσφερε γάλα, γιαούρτι ή τυρί μέσα στα γεύματα και κράτησε το νερό ως βασικό ρόφημα. Δεν χρειάζεται να αποκλείσεις τα φρούτα· προτίμησε ολόκληρο φρούτο μαζί με γεύμα αντί για χυμό που καταναλώνεται αργά. Η τσίχλα χωρίς ζάχαρη μπορεί να αυξήσει το σάλιο σε μεγαλύτερα παιδιά που ξέρουν να τη φτύνουν, όχι όμως σε μικρά παιδιά με κίνδυνο κατάποσης.
Πότε χρειάζεται θεραπεία και πότε αρκεί η πρόληψη;
Στα αρχικά στάδια, ο παιδοδοντίατρος συνήθως εστιάζει στην απομάκρυνση της αιτίας, στο φθόριο και στην παρακολούθηση. Όταν έχει χαθεί οδοντική ουσία, υπάρχει επίμονη ευαισθησία, δυσκολία στη μάσηση ή κίνδυνος έκθεσης του πολφού — του ζωντανού εσωτερικού τμήματος του δοντιού — μπορεί να χρειαστεί συντηρητική αποκατάσταση. [E10]
Η αρχόμενη απώλεια μετάλλων μπορεί να ανασταλεί και μερικές φορές να βελτιωθεί, όταν διατηρείται η δομή του σμάλτου. Το χαμένο σμάλτο δεν ξαναφυτρώνει. Αν χρειάζεται, χρησιμοποιώ βερνίκι φθορίου ή σύνθετη ρητίνη (λευκό υλικό αποκατάστασης) για να καλύψω ευαίσθητες και φθαρμένες περιοχές. Οι στεφάνες στα νεογιλά δόντια αφορούν πιο εκτεταμένες βλάβες και επιλέγονται εξατομικευμένα.
Μικρή αλλαγή χρώματος χωρίς πόνο δεν σημαίνει ότι χρειάζεσαι επείγον ραντεβού. Παρακολούθησε όμως την εικόνα και κλείσε έλεγχο αν η αλλοίωση μεγαλώνει, αν το παιδί πονάει στο κρύο, αν σπάει δόντι, αν δυσκολεύεται να φάει ή αν υπάρχουν συχνοί έμετοι και ενδείξεις παλινδρόμησης. Η έγκαιρη παρέμβαση περιορίζει την απώλεια ουσίας. [E10]
Συχνές Ερωτήσεις
Μπορεί να αντιστραφεί η αρχόμενη τερηδόνα ή η διάβρωση;
Η αρχόμενη απομεταλλοποίηση του σμάλτου μπορεί να ανασταλεί και μερικώς να βελτιωθεί με φθόριο, λιγότερα όξινα ερεθίσματα και σωστή υγιεινή. Η χαμένη οδοντική ουσία από εγκατεστημένη διάβρωση δεν αναγεννάται. Χρειάζεται κλινικός έλεγχος για να ξεχωρίσουμε διάβρωση, τερηδόνα και άλλες λευκές κηλίδες.
Είναι ασφαλές το ανθρακούχο νερό για τα παιδικά δόντια;
Το σκέτο ανθρακούχο νερό συνήθως έχει μικρότερο κίνδυνο από αναψυκτικά και αρωματισμένα ποτά. Τα προϊόντα με λεμόνι, φρούτα ή πρόσθετα οξέα μπορεί να επιβαρύνουν περισσότερο το σμάλτο. Προτίμησε απλό νερό και μην αφήνεις το παιδί να πίνει ανθρακούχο ρόφημα σε μικρές γουλιές όλη την ημέρα.
Πόση οδοντόκρεμα με φθόριο χρειάζεται ανά ηλικία;
Έως τα 3 χρόνια χρησιμοποίησε ποσότητα σαν κόκκο ρυζιού και από 3 έως 6 χρόνια ποσότητα σαν μικρό μπιζέλι, με επίβλεψη. Μετά τα 6 χρόνια αρκούν περίπου 1–2 εκατοστά. Η ακριβής συγκέντρωση φθορίου και η ποσότητα μπορεί να αλλάξουν όταν ο κίνδυνος τερηδόνας ή διάβρωσης είναι αυξημένος.
Πόσο πρέπει να περιμένει το παιδί μετά από χυμό ή εμετό;
Ξέπλυνε το στόμα με νερό και περίμενε περίπου 30–60 λεπτά πριν από το βούρτσισμα. Το οξύ μαλακώνει προσωρινά το σμάλτο, οπότε το άμεσο βούρτσισμα μπορεί να αυξήσει τη μηχανική φθορά. Αν οι έμετοι επαναλαμβάνονται, ζήτησε παράλληλα ιατρική αξιολόγηση για την αιτία.
Πώς ξεχωρίζουν οι λευκές κηλίδες από τη διάβρωση;
Οι λευκές κηλίδες μπορεί να σχετίζονται με αρχόμενη τερηδόνα, αναπτυξιακή διαταραχή του σμάλτου ή άλλη κατάσταση και δεν διαγιγνώσκονται αξιόπιστα μόνο από την εμφάνιση. Η διάβρωση συχνά δίνει λεία, γυαλιστερή επιφάνεια και λέπτυνση των άκρων. Ο παιδοδοντίατρος αξιολογεί το ιστορικό, τη θέση και την υφή.
Αν αναγνωρίζεις ευαισθησία, λευκές κηλίδες ή αλλαγή στο σχήμα των δοντιών, επικοινώνησε μαζί μας για να οργανώσουμε έναν ήρεμο και εξατομικευμένο έλεγχο.
Παραπομπές
- [E1] Οδοντική διάβρωση και παιδική οδοντοφυΐα, PubMed. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22526894/
- [E4] Διαβρωτική φθορά σε παιδιά, PubMed. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27286713/
- [E10] UK National Clinical Guidelines in Paediatric Dentistry, PubMed. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11310251/
- [E11] Αιτίες και χαρακτηριστικά οδοντικής διάβρωσης, PubMed. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21133936/
Εξωτερικές Πηγές: