Βρεφική Τερηδόνα: Ποιες Θεραπείες Υπάρχουν;
Η βρεφική τερηδόνα είναι νόσος των νεογιλών δοντιών σε παιδιά έως 71 μηνών, με τουλάχιστον μία τερηδονισμένη, χαμένη ή εμφραγμένη επιφάνεια.[E1] Το δύσκολο σημείο δεν είναι μόνο η τρύπα· είναι να επιλέξουμε τη σωστή λύση πριν η βλάβη φτάσει στο νεύρο. Στο ιατρείο μου εξηγώ πρώτα το στάδιο και μετά τη θεραπεία: από φθόριο ή SDF έως σφράγισμα, στεφάνη ή εξαγωγή.
Πώς επιλέγω θεραπεία για τη βρεφική τερηδόνα;
Η επιλογή εξαρτάται από το αν η βλάβη είναι αρχόμενη ή έχει ανοίξει κοιλότητα, από το πόσο έχει καταστραφεί το δόντι και από την κατάσταση του πολφού, δηλαδή του εσωτερικού «νεύρου». Ελέγχω καθαρά, στεγνά δόντια και, όταν χρειάζεται, χρησιμοποιώ ακτινογραφία για να σχεδιάσω ασφαλή θεραπεία.[E5][E6]
Μια λευκή, κιμωλώδης περιοχή κοντά στα ούλα μοιάζει με λεπτό στρώμα κιμωλίας πάνω στο δόντι και μπορεί να μην έχει ακόμη κοιλότητα. Εκεί μειώνουμε τη συχνότητα ζάχαρης, βουρτσίζουμε δύο φορές ημερησίως με φθοριούχο οδοντόκρεμα και χρησιμοποιούμε επαγγελματικό βερνίκι 5% NaF, δηλαδή φθοριούχο υλικό που μένει πάνω στο δόντι.[E5]
Αν υπάρχει κοιλότητα, το δόντι δεν «κλείνει» μόνο του. Η τερηδόνα λειτουργεί σαν μικρή φωλιά όπου παραμένουν οξέα και μικρόβια, οπότε χρειάζεται αποκατάσταση ή αναχαίτιση, ανάλογα με την έκταση. Από την εμπειρία μου, η καθυστέρηση λίγων μηνών σε ένα μωρό μπορεί να μετατρέψει μια ήπια βλάβη σε θεραπεία πολφού.
Μπορεί να θεραπευτεί η βρεφική τερηδόνα χωρίς τροχό;
Ναι, σε επιλεγμένες περιπτώσεις. Μη κοιλοποιημένες βλάβες μπορούν να σταθεροποιηθούν με φθόριο και αλλαγές στη διατροφή, ενώ κοιλοποιημένες βλάβες μπορεί να αναχαιτιστούν με 38% διαμινοφθοριούχο άργυρο (SDF), υλικό που σκληραίνει την τερηδονισμένη οδοντίνη χωρίς τρόχισμα.[E5][E8]
Το SDF εφαρμόζεται συνήθως ανά έξι μήνες όταν η άμεση αποκατάσταση δεν γίνεται εύκολα· σε μελέτη του 2024 αναχαιτίστηκε αποτελεσματικότερα από την atraumatic restorative treatment στους 12 μήνες.[E2] Η τερηδονισμένη περιοχή όμως μαυρίζει μόνιμα, σαν σκούρα κηλίδα κολλημένη στην επιφάνεια. Πες μου αν προτιμάς αυτή τη λύση ως προσωρινό ή συντηρητικό βήμα.
«Χωρίς τροχό» δεν σημαίνει «χωρίς παρακολούθηση». Αν το παιδί συνεχίζει να δέχεται ζάχαρη πολλές φορές την ημέρα ή κοιμάται με γάλα στο μπιμπερό, η βλάβη μπορεί να προχωρήσει δίπλα στη μαυρισμένη περιοχή. Κράτησε νερό μετά το τελευταίο γεύμα και κλείσε επανέλεγχο στο διάστημα που θα συμφωνήσουμε.
Πότε χρειάζονται σφραγίσματα στη βρεφική τερηδόνα;
Τα σφραγίσματα ταιριάζουν σε κοιλότητες που δεν έχουν φτάσει στον πολφό και όπου το δόντι μπορεί να καθαριστεί και να απομονωθεί. Αφαιρώ την ανενεργή ή μαλακή τερηδονισμένη ουσία όσο χρειάζεται και αποκαθιστώ το σχήμα με σύνθετη ρητίνη ή υαλοϊονομερή κονία, υλικό που απελευθερώνει φθόριο.[E7]
Σε πολύ μικρό παιδί, η συνεργασία αλλάζει το σχέδιο. Στην καθημερινή μου πρακτική βλέπω συχνά γονείς που περιμένουν να πονέσει το δόντι για να έρθουν, ενώ οι αρχικές κοιλότητες μπορεί να μην ενοχλούν καθόλου. Κάνε τον έλεγχο νωρίς, ώστε να χρειαστεί μικρότερη συνεδρία και λιγότερη αφαίρεση οδοντικής ουσίας.
Όταν η βλάβη είναι εκτεταμένη και το νεογιλό δόντι έχει χάσει τα τοιχώματά του, ένα απλό σφράγισμα μπορεί να σπάσει. Τότε μια στεφάνη ανοξείδωτου χάλυβα, γνωστή ως SSC, καλύπτει ολόκληρο το δόντι σαν προστατευτικό καπάκι και αντέχει στις μασητικές πιέσεις. Η επιλογή γίνεται μετά από έλεγχο της ακτινογραφίας και της αποκαταστασιμότητας.
Πότε χρειάζεται πολφοτομή, πολφεκτομή ή εξαγωγή;
Όταν η τερηδόνα έχει ερεθίσει ή μολύνει τον πολφό, ο παιδοδοντίατρος εξετάζει πολφοτομή, πολφεκτομή ή εξαγωγή. Η πολφοτομή αφαιρεί το φλεγμονώδες τμήμα του πολφού, η πολφεκτομή αφαιρεί όλο τον μολυσμένο ιστό από τις ρίζες, ενώ η εξαγωγή επιλέγεται όταν το δόντι δεν μπορεί να διατηρηθεί.[E5][E10]
Πόνος που ξυπνά το παιδί, πρήξιμο στα ούλα, πυρετός ή «σπυράκι» δίπλα στο δόντι δείχνουν πιθανή λοίμωξη και χρειάζονται άμεση εξέταση. Η λοίμωξη μοιάζει με μικρό σακουλάκι πίεσης κάτω από τα ούλα· δεν λύνεται με παυσίπονο μόνο. Επικοινώνησε την ίδια ημέρα, ιδιαίτερα αν το πρήξιμο μεγαλώνει.
Αν το δόντι μπορεί να σωθεί και έχει χρόνο παραμονής στο στόμα, προτιμούμε να το διατηρήσουμε. Αν όμως έχει καταστραφεί βαθιά ή η λοίμωξη δεν ελέγχεται, η εξαγωγή προστατεύει την υγεία του παιδιού. Μετά, ένας διατηρητής χώρου μπορεί να κρατήσει τη θέση για το μόνιμο δόντι, όταν η ηλικία και το σημείο το απαιτούν.
Τι γίνεται όταν το μωρό δεν συνεργάζεται ή χρειάζεται αναισθησία;
Η μη συνεργασία δεν σημαίνει αυτόματα γενική αναισθησία. Ξεκινώ με σύντομη, ήρεμη επίσκεψη, προσαρμόζω τη γλώσσα και το χρόνο, και εξετάζω αν η θεραπεία μπορεί να γίνει με τοπική αναισθησία, μέθη ή σταδιακές συνεδρίες. Η γενική αναισθησία εξετάζεται μόνο για εκτεταμένες ανάγκες, πολύ μικρή ηλικία ή αδυναμία ασφαλούς θεραπείας.[E5]
Πριν από οποιαδήποτε επιλογή, καταγράφω το ιατρικό ιστορικό, τον αριθμό των δοντιών και τις ανάγκες αποκατάστασης. Σε ορισμένα παιδιά, μία οργανωμένη συνεδρία είναι ασφαλέστερη από πολλές αποτυχημένες προσπάθειες· σε άλλα, η σταδιακή εξοικείωση αρκεί. Μην πιέζεις το μωρό στο σπίτι με απειλές για τον οδοντίατρο· μίλησε απλά και ουδέτερα.
Ακτινογραφία δεν χρειάζεται σε κάθε πρώτο έλεγχο. Τη ζητώ όταν η ηλικία, η συνεργασία και ο κίνδυνος τερηδόνας επιτρέπουν αξιόπιστη λήψη και όταν η εικόνα θα αλλάξει τη θεραπεία.[E6] Δεν χρειάζεσαι ραντεβού μόνο για μια ανεπιβεβαίωτη υποψία από φωτογραφία· χρειάζεσαι εξέταση άμεσα αν βλέπεις λευκή ή καφέ κηλίδα, τρύπα, πόνο, πρήξιμο ή αλλαγή στη μάσηση.
Πώς προλαμβάνεις νέα τερηδόνα μετά τη θεραπεία;
Η πρόληψη μετά τη θεραπεία μειώνει τον κίνδυνο νέων βλαβών, επειδή περιορίζει τα οξέα και ενισχύει την αδαμαντίνη. Βούρτσισε τα δόντια δύο φορές την ημέρα με φθοριούχο οδοντόκρεμα, χρησιμοποίησε ποσότητα σαν κόκκο ρυζιού έως τα 3 έτη και σαν μπιζέλι από 3 έως 6 ετών, και περιόρισε τις συχνές ζαχαρούχες λήψεις.[E5]
Η πιο συχνή παγίδα που ακούω είναι: «Δεν τρώει γλυκά, πίνει μόνο χυμό». Ο χυμός παραμένει ζαχαρούχο ρόφημα και, όταν προσφέρεται πολλές φορές, κρατά το στόμα σε επαναλαμβανόμενη επίθεση οξέων. Δώσε νερό ανάμεσα στα γεύματα, μην αφήνεις μπιμπερό με γάλα ή χυμό στον ύπνο και καθάριζε τα δόντια πριν από το βραδινό ύπνο.[E5]
Στην εμπειρία της Δρ. Λίλα Παπαδοπούλου, οι επανεμφανίσεις συχνά δεν οφείλονται σε «κακό δόντι», αλλά σε αλλαγή ρουτίνας μετά τη θεραπεία, όπως νυχτερινό μπιμπερό ή τσιμπολόγημα. Κράτησε τους επανελέγχους, ακολούθησε το εξατομικευμένο πρόγραμμα φθορίου και φέρε το παιδί για πρώτη επίσκεψη μέχρι τα πρώτα του γενέθλια.
Συχνές Ερωτήσεις
Θεραπεύεται η βρεφική τερηδόνα;
Ναι, στις περισσότερες περιπτώσεις ελέγχεται, αλλά η θεραπεία εξαρτάται από το στάδιο. Οι αρχικές βλάβες μπορεί να σταθεροποιηθούν με φθόριο και αλλαγές στη διατροφή, ενώ οι κοιλότητες χρειάζονται αποκατάσταση, SDF, στεφάνη ή θεραπεία πολφού. Η εξέταση δείχνει ποια επιλογή ταιριάζει στο συγκεκριμένο δόντι.[E5]
Ποια θεραπεία γίνεται χωρίς τρόχισμα;
Το φθοριούχο βερνίκι χρησιμοποιείται σε μη κοιλοποιημένες βλάβες, ενώ το 38% SDF μπορεί να αναχαιτίσει κοιλοποιημένη τερηδόνα χωρίς τρόχισμα. Το SDF μαυρίζει μόνιμα την τερηδονισμένη οδοντίνη και χρειάζεται επανέλεγχο, επειδή δεν αντικαθιστά πάντα την οριστική αποκατάσταση.[E8]
Πότε χρειάζονται σφραγίσματα στα νεογιλά δόντια;
Όταν υπάρχει κοιλότητα και το δόντι παραμένει αρκετά ισχυρό για αποκατάσταση, το σφράγισμα κλείνει το ελάττωμα και βοηθά στη διατήρηση της λειτουργίας του. Αν έχουν χαθεί πολλά τοιχώματα, μια στεφάνη μπορεί να προστατεύσει καλύτερα το δόντι από νέο σπάσιμο ή διαρροή.[E7]
Χρειάζεται γενική αναισθησία για βρεφική τερηδόνα;
Όχι πάντα. Πολλά παιδιά συνεργάζονται με σύντομες συνεδρίες και τοπική αναισθησία, ενώ άλλες περιπτώσεις χρειάζονται μέθη ή γενική αναισθησία λόγω ηλικίας, έκτασης της νόσου ή αδυναμίας ασφαλούς θεραπείας. Η απόφαση λαμβάνεται μετά από πλήρη αξιολόγηση και ιατρικό ιστορικό.[E5]
Πότε πρέπει να ζητήσω άμεσα βοήθεια;
Ζήτησε άμεση εξέταση αν εμφανιστούν πρήξιμο στο στόμα ή στο πρόσωπο, πυρετός, έντονος πόνος, δυσκολία στη σίτιση ή δόντι που έχει σπάσει. Το παυσίπονο μπορεί να μειώσει προσωρινά την ενόχληση, αλλά δεν απομακρύνει την αιτία της λοίμωξης ή της τερηδόνας.[E10]
Αν βλέπεις σημάδι τερηδόνας ή θέλεις να ξέρεις ποια λύση ταιριάζει στο μωρό σου, επικοινώνησε μαζί μας για παιδοδοντιατρική εξέταση.
Παραπομπές
- [E1] Ορισμός Early Childhood Caries, PubMed Central. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC13114275/
- [E2] Τυχαιοποιημένη μελέτη SDF και ART, 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38888598/
- [E5] AAPD, οδηγίες και πολιτικές για Early Childhood Caries. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC13510498/
- [E6] ICDAS και κλινική διάγνωση τερηδόνας. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC13409122/
- [E7] Θεραπευτικές επιλογές για τερηδόνα νεογιλών δοντιών. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/medgen/811447
- [E8] Ελληνική μελέτη επιπολασμού τερηδόνας σε παιδιά. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9374915/
- [E10] AAPD, πολφικές θεραπείες νεογιλών και νεαρών μόνιμων δοντιών. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9376503/
Εξωτερικές Πηγές: